Velhasıl Kelam Hangi Dilde?
Türkçe’nin en sevdiğim yönlerinden biri, kelimelerin duygulara ve anlamlara ne kadar kolay bürünebilmesi. Ancak, bazen çok fazla kullanıldığında bazı kelimeler ya da ifadeler değerini yitiriyor. İşte o ifadelerden biri de “velhasıl kelam.” Türkçenin bu kalıplaşmış cümlesi, bazen gözümü kanatıyor, bazen de güldürüyor. Peki, ne zaman “velhasıl kelam” demek gerçekten yerindedir? Hangi dilde olmalı bu deyim, ya da Türkçede anlamını kaybetmiş midir?
Velhasıl Kelam’ın Gücü
Öncelikle, “velhasıl kelam” ifadesinin güzel bir yönü olduğunu kabul etmemiz lazım. Deyimlerin gücü her zaman belirli bir amaçla kullanıldığında ortaya çıkar. “Velhasıl kelam” aslında bir şeyi özetleme amacına hizmet eder. Birinin konuşmasında ya da yazısında dolanıp duran ama asıl mesajı vermeyen bir yığın laf arasında, “tamam, yeter, işin özü şu” diyen bir kurtarıcıdır. Bunu dediğinizde, dinleyici ya da okuyucu, fazla detaya takılmadan, mesajın özüne yönelir. O yüzden de ciddi bir gücü vardır; bir noktada söylenmesi gerekir, çünkü “çıkış yolu” sunar. Bir anlamda, “velhasıl kelam” hayat kurtarır.
Düşünsenize, Türk televizyonlarının meşhur “yarım saatlik reklam kuşağında” birinin gözümüze soktuğu gereksiz reklamlardan bıktığınızda, sonrasında gelen “ve nihayetinde” cümlesi gibi. İşte “velhasıl kelam”, güzel bir noktada kesişen, zamanı doğru kullanan bir şeydir.
Velhasıl Kelam’ın Zayıf Yönleri
Ancak, burada önemli bir sıkıntı da var: İfadenin sıkça kullanımı zamanla anlamını yitiriyor. Mesela, sosyal medyada ya da yazılı metinlerde çok fazla “velhasıl kelam” görmek, çoğu zaman yazının anlamını karartıyor. Hadi gelin, biraz daha keskinleşelim: Ne zaman gerçekten “velhasıl kelam” diyecek kadar bir noktaya geliyorsunuz? Gerçekten özetlemeniz gereken bir durum var mı, yoksa sadece laf salatası mı yapıyorsunuz? İşte bu ince çizgi!
Bunu bir tartışma ortamında düşünün. Bir kişi sürekli olarak “velhasıl kelam” diyorsa, bazen bu onun derin bir analiz yapmadığı ve basitçe geçiştirmeye çalıştığı anlamına gelebilir. Bir konuyu gerçekten anlamadan ya da üzerinde kafa yormadan “velhasıl kelam” demek, derinliği yok saymaktır. Bazen sadece laf kalabalığı yaratıp, hiç bir şeyi açıklığa kavuşturmayıp, “tamam, hadi özetleyeyim” diyorsunuz. Oysa, bazen çözüm ya da fikir üretmek, biraz daha derinliğe inmeyi gerektirir.
Sosyal Medyada Velhasıl Kelam ve Popüler Kültür
Özellikle sosyal medya ve hızlı iletişim dünyasında, kelimelerin, deyimlerin yanlış ya da aşırı kullanılmasının yarattığı bir başka sorun var. “Velhasıl kelam” gibi bir ifade, fazla tekrarlandığında, ister istemez sürekli olarak aynı yere saplanmak gibi bir etki yapabilir. Eskiden “velhasıl kelam” demek, “tartışmanın en kritik noktasına geldik” anlamına gelirken, bugün bu ifade anlam kaybına uğrayabiliyor.
Sosyal medyada, “velhasıl kelam” diyen birini sıkça görüyorsunuz. Sonra, kısa bir süre sonra bu ifade anlamını kaybetmiş oluyor. Bir kelimenin veya deyimin çok fazla kullanılması, onun hak ettiği gücü zayıflatır. Bunun yerine, daha az ama doğru kullanıldığında o deyim gerçekten etkili olabilir. Ama işin içine her an bir “özetleme” girerse, kelimenin özü kaybolur. Hadi gelin, sormak gerek: Bizim derdimiz aslında “velhasıl kelam” demek mi, yoksa tam olarak neyi özetlediğimiz?
Velhasıl Kelam’a Dair Bir Eleştiri
Bence asıl mesele şu: “Velhasıl kelam” deyiminin etrafında dönen cümleler, ne kadar sağlam bir noktaya oturuyor? Bu ifade, bazen gerçek bir çözüm önerisi ve sonuca varış için kullanılabilirken, bazen de yalnızca bir “geçiş” aracıdır. Sürekli bu ifade ile özetleme yapmak, bazen sadece tembellik gibi algılanabilir. İşte o zaman gerçekten geçerli bir eleştirinin odağına geliriz.
Sosyal medya platformlarında ya da günlük yaşamda, bazen bu tür ifadelerle, tembelce bir “özet” yapmanın vurgulanması gereksiz olabilir. “Velhasıl kelam” demek yerine, biraz daha kafa yorarak bir noktayı açıklamaya çalışmak aslında bizi bir adım ileriye götürebilir. Sonuçta, Türkçemizde başka kelimeler ve deyimler de var, değil mi? “İçinde bulunulan durumu ifade etmek” ve anlatmak istediklerimizi daha doğru biçimde aktarmak, bizim görevimiz.
Sonuç: Velhasıl Kelam’a Dair Düşünceler
“Velhasıl kelam” deyimi kesinlikle hem güzel hem de zaman zaman problemli bir kavram. İşin özüne inmek, bazen gerçekten bu tür ifadeleri doğru kullanmayı gerektirir. Ama her şeyde olduğu gibi, aşırı kullanıldığında bu tür deyimler de anlamını yitirir.
Peki, siz ne düşünüyorsunuz? “Velhasıl kelam” gerçekten gerektiği zaman mı kullanılmalı, yoksa çokça ve her an özet yaparak düşünceleri geçiştirme yoluna mı gitmeliyiz?